Video ghi lại công đoạn xảm trống trong quá trình bưng mặt trống thủ công tại Đọi Tam. Người thợ vừa chỉnh độ căng vừa cân lại độ tròn của mặt trống
Trong nghề làm trống truyền thống, có những công đoạn chỉ người trong nghề mới quen tên gọi. “Xảm trống” là một trong số đó. Đây là bước người thợ dùng lực tác động quanh phần tiếp giáp giữa mặt da và thân trống để tăng độ căng, đồng thời chỉnh lại độ tròn và độ đều của mặt trống sau khi bưng. Công việc này thường phải có thêm người hỗ trợ gõ thử tiếng liên tục để người thợ vừa nghe âm vừa căn chỉnh bằng cảm giác tay và kinh nghiệm thực tế.
Video công đoạn xảm trống tại xưởng Đọi Tam
“Xảm trống” là gì?
Trong quá trình làm trống thủ công, sau khi mặt da đã được bưng lên thân trống, người thợ vẫn cần tiếp tục chỉnh để mặt trống đạt độ căng và độ cân tốt nhất.
Lúc này, kỹ thuật xảm bắt đầu được thực hiện.
Người thợ sẽ:
- Dùng dụng cụ chuyên dụng đóng mạnh quanh mép tiếp giáp giữa mặt da và tang trống
- Di chuyển liên tục quanh thân trống
- Quan sát độ căng của mặt da
- Kết hợp nghe tiếng trống để điều chỉnh
Cùng lúc đó, một người khác thường sẽ hỗ trợ gõ vào mặt trống theo nhịp để kiểm tra sự thay đổi của âm thanh trong quá trình chỉnh.
Đây là công đoạn mang tính cảm âm và kinh nghiệm rất cao, không thể chỉ đo bằng mắt thường.
Không chỉ dùng sức – mà còn phải “nghe tiếng”
Nếu nhìn từ bên ngoài, nhiều người có thể nghĩ xảm trống đơn giản là đóng mạnh quanh thân trống để kéo căng mặt da. Nhưng thực tế, điều quan trọng nhất lại nằm ở việc nghe và cảm nhận sự thay đổi của tiếng trống sau từng nhịp chỉnh.
Người làm nghề lâu năm thường có thể nhận ra:
- Chỗ nào mặt da còn non
- Khu vực nào căng chưa đều
- Tiếng nào bị bí
- Điểm nào cần siết thêm
Mỗi lần xảm đều tác động trực tiếp tới:
- Độ căng mặt trống
- Độ bật của tiếng
- Độ tròn tổng thể
- Sự cân âm quanh mặt da
Đó là lý do công đoạn này gần như không thể làm vội.
Âm thanh trong lúc xảm tạo nên nhịp điệu rất đặc biệt
Một điều khá thú vị là những video ghi lại cảnh xảm trống thường có âm thanh rất cuốn hút.
Tiếng:
- Gõ thử mặt trống
- Đóng vào tang trống
- Âm vang thay đổi liên tục
… hòa vào nhau tạo thành một nhịp điệu rất đặc trưng của xưởng nghề.
Không cần nhạc nền cầu kỳ, chính âm thanh thật trong quá trình làm nghề lại là thứ khiến nhiều người xem bị giữ lại đến cuối video.
Đặc biệt với những ai yêu thích nghề thủ công truyền thống, đây là dạng âm thanh rất “đã tai” và khó tìm thấy ở các ngành nghề khác.
Vì sao xảm trống ảnh hưởng nhiều tới chất lượng quả trống?
Một mặt trống dù đã được bưng kỹ nhưng nếu chưa xảm chuẩn thì:
- Độ căng có thể chưa đều
- Tiếng chưa thoát
- Mặt trống chưa cân
- Độ vang chưa ổn định
Kỹ thuật xảm giúp người thợ tiếp tục “siết” lại tổng thể trước khi hoàn thiện.
Đặc biệt với các dòng trống đình chùa hoặc trống kích thước lớn, công đoạn này càng quan trọng vì diện tích mặt da lớn sẽ khó đạt độ đều tuyệt đối nếu không chỉnh kỹ.
Người mới học nghề thường rất khó làm công đoạn này
Trong nghề làm trống, xảm là một trong những bước cần nhiều kinh nghiệm thực tế.
Bởi người thợ phải kết hợp cùng lúc:
- Lực tay
- Quan sát
- Cảm giác mặt da
- Khả năng nghe tiếng
- Phán đoán độ căng
Chỉ cần quá tay ở một vị trí, mặt trống có thể bị lệch độ căng hoặc mất cân tiếng.
Vì vậy, nhiều người học nghề phải theo các thợ lâu năm khá lâu mới có thể tự đứng xảm một quả trống hoàn chỉnh.
Đọi Tam – nơi vẫn giữ nhiều kỹ thuật làm trống cổ truyền
Tại Đồ Gỗ Đọi Tam, nhiều công đoạn làm trống vẫn được giữ theo cách thủ công truyền thống, trong đó có kỹ thuật xảm trống.
Dù hiện nay có nhiều công cụ hỗ trợ hơn trước, nhưng những bước cần cảm nhận thực tế như:
- Căng mặt
- Chỉnh tiếng
- Xảm trống
… vẫn phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm của người thợ.
Đó cũng là lý do mỗi quả trống thủ công luôn mang một chất riêng rất khó giống hoàn toàn.
Kết luận
Xảm trống là công đoạn mang tính kỹ thuật và cảm âm rất đặc trưng trong nghề làm trống truyền thống. Không chỉ giúp tăng độ căng cho mặt da, người thợ còn phải chỉnh lại sự cân đối và độ tròn của toàn bộ mặt trống thông qua từng nhịp xảm và từng tiếng gõ thử.
Qua video ghi lại công đoạn này, người xem có thể cảm nhận rõ hơn sự công phu phía sau một quả trống thủ công hoàn chỉnh – nơi mỗi âm thanh đều được người thợ điều chỉnh bằng kinh nghiệm và đôi tay làm nghề nhiều năm.
